416 dieta bezglutenowa

Dieta bezglutenowa

glutenDieta bezglutenowa jest obecnie jedną z najpopularniejszych diet eliminacyjnych na świecie. Większość z nas zna przynajmniej jedną osobę, która wykluczyła gluten ze swojego jadłospisu. Czy zawsze jest to świadoma, poparta diagnozą decyzja? Czy gluten szkodzi każdemu z nas i należy go na stałe wykluczyć z diety? Wiele osób utożsamia gluten z pieczywem, a występuje on także w wędlinach, przyprawach czy koncentratach spożywczych. Więcej informacji na temat właściwości i występowania glutenu w artykule Wszystko o glutenie. W tym artykule skupimy się na schorzeniach związanych z obecnością glutenu w diecie (celiakia i alergia na gluten) oraz sposobach ich leczenia (w tym o diecie bezglutenowej).

Czym różnią się celiakia i alergia na gluten?

Celiakia i uczulenie na gluten to dwie różne choroby, choć dolegliwości są podobne. W obu przypadkach leczenie sprowadza się do eliminacji glutenu. Jednak z alergii na gluten dzieci najczęściej wyrastają z wiekiem. Celiakia to choroba na całe życie, wymagająca stosowania diety.

Alergia na gluten

Gluten jest jednym z najczęstszych alergenów.

Jakie objawy powinny nas zaniepokoić?

Mamy do czynienia z dwoma typami reakcji uczuleniowej na gluten:

1. natychmiastowa – występująca niemal natychmiast, w ciągu kilku minut do godziny od spożycia pokarmu.

Objawy:

  • wymioty
  • biegunka
  • wstrząs anafilaktyczny
  • pokrzywka skórna
  • wodnisty katar
  • skurcz oskrzeli
  • zmiany skórne podobne do atopowego zapalenia skóry
  • obrzęki twarzy (np.w okolicach zatok)

2. późna – występująca po kilku godzinach, a nawet po 1 – 2 dniach.

Objawy:

  • biegunka
  • zmiany skórne podobne do atopowego zapalenia skóry
  • wstrząs anafilaktyczny

Jak sprawdzić czy Ciebie dotyczy nietolerancja na gluten?

Najlepszym sposobem na sprawdzenie czy dotyczy nas nietolerancja na gluten jest zastosowanie diety eliminacyjnej, czyli wykluczenie glutenu na 2-3 tygodnie, a następnie ponowne wprowadzenie go do diety. Należy pamiętać, że gluten może być trawiony miesiące, a nawet lata, dlatego im dłużej trwa dieta eliminacyjna, tym diagnoza jest pewniejsza. Aby uzyskać dokładne wyniki z testu, należy wyeliminować z diety 100% produktów zawierających gluten.

Przeczytaj też artykuł 10 objawów nietolerancji glutenu.

Celiakia

Celiakia nie jest alergią na gluten i nie należy ich mylić!
Do dnia dzisiejszego pokutuje mit celiakii jako schorzenia małych dzieci, z którego wyrasta się po kilku latach. Tymczasem nieleczona celiakia prowadzi do bardzo poważnych problemów zdrowotnych, w tym niepłodności, osteoporozy i nowotworów. Celiakia, inaczej choroba trzewna, jest immunologiczną chorobą o podłożu genetycznym, charakteryzującaą się nietolerancją glutenu. Działający toksycznie gluten przyczynia się do zaniku maleńkich wypustek kosmków jelita cienkiego, które są odpowiedzialne za wchłanianie składników odżywczych. Wycofanie glutenu z diety prowadzi zwykle do odnowy morfologicznego obrazu błony śluzowej jelita, jednak po ponownym wprowadzeniu glutenu obserwuje się nawrót zmian histopatologicznych.

Kluczem do rozpoczęcia leczenia celiakii jest właściwa interpretacja jej objawów, warto zatem wiedzieć, że objawy celiakii mogą być różnorodne, a w niektórych przypadkach mogą nawet nie występować.

Jakie objawy powinny nas zaniepokoić:
1. Problemy z trawieniem, takie jak:

  • zaparcia,
  • gazy,
  • wzdęcia,
  • a nawet biegunka.

2. Rogowacenie mieszkowe skóry (znane również jako “gęsia skórka” na łokciach). Prawdopodobnie jest to wynik niedoboru kwasów tłuszczowych oraz witaminy A, jako wtórnych efektów nieprawidłowego wchłaniania tłuszczy, co jest spowodowane uszkodzeniem jelit przez gluten.

3. Zmęczenie lub uczucie zmęczenia po spożyciu posiłku zawierającego gluten.

4. Rozpoznanie choroby autoimmunologicznej, takiej jak:

  • zapalenie tarczycy Hashimoto,
  • zapalenie stawów,
  • wrzodziejące zapalenie jelita grubego,
  • toczeń,
  • łuszczyca
  • i stwardnienie rozsiane.

5. Objawy neurologiczne, takie jak zawroty głowy lub poczucie braku równowagi.

6. Brak równowagi hormonalnej

  • PMS (ang. pPremenstrual Syndrome) czyli zespół napięcia przedmiesiączkowego,
  • PCOS (Policystic Ovarian Syndrom) czyli zespół policystycznych jajników;
  • oraz niewyjaśniona niepłodność.

7. Migreny, bóle głowy.

8. Rozpoznanie przewlekłego zmęczenia lub fibromialgii – bólu mięśni i stawów.

9. Stan zapalny, obrzęk i ból stawów, takich jak palce, kolana i biodra.

10. Problemy z nastrojem (lęki, depresja, ADD/ADHD).

Szacuje się, że 99% ludzi, którzy mają nietolerancję na gluten oraz celiakię, nie jest do końca zdiagnozowanych.

Jak sprawdzić czy problem celiakii dotyczy również Ciebie?

1. Konsultacja z lekarzem gastroenterologiem, który zaleci odpowiednie badania.

2. Badania serologiczne z krwi, zazwyczaj oznacza się stężenie przeciwciał przeciwko endomyzium mięśni gładkich (EmA) w dwóch klasach: IgA (IgA EmA) oraz IgG (IgG EmA), czasem lekarz zaleca wykonanie również przeciwko transglutaminazie tkankowej (tTG). Obecność powyższych przeciwciał jest charakterystyczna dla celiakii, jednak ich brak nie wyklucza choroby.

3. Biopsja jelita cienkiego.

4. Wprowadzenie diety eliminacyjnej, podczas której należy całkowicie zrezygnować z glutenu na 2-3 tygodnie, a następnie po tym czasie z powrotem wprowadzić go do diety. Należy pamiętać, że gluten może być trawiony miesiące, a nawet lata, dlatego im dłużej trwa dieta eliminacyjna, tym diagnoza jest pewniejsza.

Podsumowując:
Obecność przynajmniej jednego z badanych przeciwciał, zanik struktury kosmków jelitowych oraz poprawa samopoczucia po wprowadzonej diecie eliminacyjnej to wystarczające argumenty do potwierdzenia celiakii.

Diagnoza i co dalej?

Leczenie powyższych schorzeń opiera się na wprowadzeniu ścisłej diety bezglutenowej. Celiakia należy do chorób nieuleczalnych. Jedyną metodą jej leczenia jest stosowanie przez całe życie ścisłej diety bezglutenowej.

Co to jest dieta bezglutenowa?
Dieta bezglutenowa wyklucza wszelkie produkty zawierające gluten, przeznaczona dla osób uczulonych na gluten oraz chorych na celiakię.

Produkty zabronione zawierające gluten:

1. Produkty zbożowe:
Pszenica (i jej dawne odmiany: orkisz, kamut), pszenżyto, jęczmień, żyto, owies, mąka pszenna, żytnia, jęczmienna, płatki pszenne, jęczmienne, żytnie, owsiane, kasza manna, kuskus, kasza jęczmienna (pęczak, mazurska, perłowa), musli, kasze owsiane, kaszki błyskawiczne zbożowe i mleczno–zbożowe, makaron pszenny, makaron żytni, pierogi, pyzy, kopytka, naleśniki, pieczywo (każde, jeśli nie jest oznaczone jako bezglutenowe), chleb biały i razowy, bułki, bagietki, maca, pumpernikiel, pieczywo chrupkie, precle, pieczywo cukiernicze suche (herbatniki, ciastka, wafle, biszkopty, pierniczki, sucharki, paluszki itp.), ciasta, ciastka, drożdżówki, pizza, bułka do hamburgera, bułka tarta.

2. Mięso, ryby, jaja:
Panierki do mięs i ryb oraz potrawy panierowane.

3. Mleko i produkty mleczne:
Napoje mleczne z dodatkiem słodu jęczmiennego, sery z niebieską pleśnią.

4. Słodycze:
Ciasta i ciastka upieczone z niedozwolonych mąk lub z niedozwolonym proszkiem do pieczenia, słód jęczmienny.

5. Napoje:
Kawa zbożowa, kakao owsiane, napoje słodzone słodem jęczmiennym oraz piwo.

6. Inne produkty:
Zwykły proszek do pieczenia, hydrolizowane białko roślinne, opłatek komunijny z mąki pszennej, lekarstwa – niektóre tabletki przeciwbólowe oraz preparaty witaminowe.

Produkty dozwolone w diecie bezglutenowej

Produkt bezglutenowy to produkt naturalnie niezawierający glutenu oraz taki, w którym zawartość glutenu nie przekracza 20 ppm (20 mg na 1 kg).

Międzynarodowy znak przekreślonego kłosa
Produkt z licencjonowanym znakiem przekreślonego kłosa oznacza, iż dany produkt nie zawiera więcej niż 20 ppm glutenu. Wybierając takie produkty mamy gwarancję, że firmy regularnie badają te produkty i są audytowane przez Polskie Stowarzyszenie Osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej (Stowarzyszenie szerzy wiedzę o diecie bezglutenowej np. poprzez organizację konferencji http://www.celiakia.pl/slaski-dzien-celiakii-konferencja-28-listopada-2015-katowice/) lub (w przypadku produktów zagranicznych z licencją) przez stowarzyszenia z innych krajów, sprawdź nasze oleje zdrowotne.

Produkty naturalnie bezglutenowe:
Kukurydza, ryż biały i brązowy, ziemniaki, soja, proso, tapioka, amarantus, quinoa, maniok, soczewica, fasola, sago, sorgo i wszystkie ich przetwory. Orzechy, mięso, warzywa i owoce.

Produkty zalecane:

1. Produkty zbożowe
Zboża naturalnie niezawierające glutenu, mąki i kasze ze zbóż naturalnie bezglutenowych, płatki ryżowe, skrobia kukurydziana, ryżowa i z tapioki, gotowe mieszanki mączne bezglutenowe, pieczywo i makarony z mąk bezglutenowych wykonane samodzielnie oraz kupne oznakowane znakiem przekreślonego kłosa, kaszki dla dzieci ryżowe i kukurydziane, chrupki kukurydziane, popcorn, owies bezglutenowy (z zastrzeżeniami), bułka tarta bezglutenowa.

2. Mięso, ryby, jaja (nieprzetworzone mięso, ryby oraz jaja).

3. Mleko i produkty mleczne
Mleko świeże, mleko w kartonie, mleko zagęszczane, mleko w proszku, kefir, maślanka, jogurt naturalny, nieprzetworzony ser biały i żółty.

4. Tłuszcze
Masło, margaryna, olej roślinny, oliwa z oliwek.

5. Warzywa
Wszystkie warzywa (świeże, mrożone, konserwowane bez dodatków), strączkowe (groch, fasola, soczewica), ziemniaki, skrobia ziemniaczana.

6. Owoce
Wszystkie owoce (świeże, mrożone, konserwowane).

7. Słodycze
Cukier, dżem, miód, landrynki, ciasta i ciastka upieczone z dozwolonych produktów, kisiele i budynie domowe z mąki ziemniaczanej, ciasta i ciastka oznakowane znakiem przekreślonego kłosa.

8. Napoje
Herbata, kawa naturalna, soki owocowe, wody mineralne, kompoty, napary z ziół, czyste alkohole.

9. Inne produkty
Proszek do pieczenia bezglutenowy, soda spożywcza, komunikanty niskoglutenowe.

Wyeliminowanie produktów zawierających gluten z diety, oznacza wyeliminowanie ich w 100%. Nawet śladowe ilości mogą spowodować zły stan w organizmie i zwiększyć ryzyko choroby. Wizja ta zazwyczaj budzi niepokój, jeśli jednak zgłębimy wiedzę na temat choroby i diety bezglutenowej, zaakceptujemy fakt pewnych zmian, obejmujących nie tylko sposób odżywiania się, można z nią żyć i to żyć zdrowo i aktywnie.